İçeriğe geç

Klinik & Operasyonel Sözlük

Diyetisyenlik ve Beslenme Danışmanlığı Terimleri Sözlüğü

Klinik pratikte, vücut analizi raporlarında ve muayenehane yönetiminde sıkça karşılaşılan kavramlar, denklemler ve yasal gereksinimler rehberi.

Beden Kitle İndeksi (BKİ / BMI)

Vücut ağırlığının (kg) boy uzunluğunun karesine (m²) bölünmesiyle elde edilen, DSÖ (Dünya Sağlık Örgütü) standartlarına göre zayıf (18,5 altı), normal (18,5–24,9), fazla kilolu (25–29,9) ve obez (30 ve üzeri) sınıflandırmasını belirleyen temel göstergedir.

Klinik & Uygulama Notu: Kas kütlesini yağ dokusundan ayıramadığı için sporcularda tek başına yanıltıcı olabilir; çevre ölçüleri ve bioimpedans analizi ile birlikte değerlendirilmelidir.

Bazal Metabolizma Hızı (BMH / BMR)

Vücudun tam dinlenme halinde (uyandıktan sonra, aç karnına, nötr oda sıcaklığında) hayati fonksiyonlarını sürdürmek için harcadığı minimum 24 saatlik enerji miktarıdır.

Klinik & Uygulama Notu: Klinik yazılımlarda ve YaşamPanel’de en sık Mifflin-St Jeor denklemi kullanılır: Erkekte (10×kilo) + (6,25×boy cm) − (5×yaş) + 5; kadında aynı formül − 161.

Fiziksel Aktivite Düzeyi (PAL - Physical Activity Level)

Bireyin günlük enerji ihtiyacını hesaplamak için bazal metabolizma hızının (BMH) çarpıldığı katsayıdır.

Klinik & Uygulama Notu: Masa başı/sedanter bireyler için 1,2; hafif aktif (haftada 1–3 gün egzersiz) için 1,375; orta düzey aktif için 1,55; çok aktif için 1,725; ağır antrenman/çift antrenman için 1,9 kullanılır (yaygın Harris-Benedict aktivite çarpanları).

Beslenme Anamnezi

Diyetisyenin ilk görüşmede danışanın sağlık öyküsü, kronik hastalıkları, düzenli kullandığı ilaçlar, besin alerjileri/intoleransları, yeme alışkanlıkları, su/uyku düzeni ve laboratuvar tahlillerini kapsayan detaylı ilk değerlendirme formudur.

Klinik & Uygulama Notu: Kişiye özel liste planlamasının temelini oluşturur. YaşamPanel’de bu bilgi 16 maddelik standart dijital form olarak danışan kartında saklanır.

Biyoelektrik Empedans Analizi (BIA)

Vücut dokularının zayıf bir elektrik akımına gösterdiği direnci ölçerek toplam vücut suyu, yağ oranı, yağsız kütle ve kas ağırlığını tahmin eden profesyonel tartı ve vücut analizi yöntemidir (Tanita, InBody vb.).

Klinik & Uygulama Notu: Dehidrasyon, yoğun egzersiz veya yemek sonrası ölçümler sonucu etkileyebileceğinden her kontrolde aynı koşullarda ölçüm yapılması önerilir.

Viseral Yağ (İç Organ Yağlanması)

Karın boşluğunda, karaciğer, pankreas ve bağırsaklar gibi hayati organların çevresinde biriken ve kardiyovasküler hastalıklar, insülin direnci ile tip 2 diyabet riskini artıran derin yağ dokusudur.

Klinik & Uygulama Notu: BIA cihazlarında genellikle 1-59 skorlama aralığında gösterilir; Tanita gibi cihazlarda 1–12 arası genellikle sağlıklı, 13 ve üzeri yüksek kabul edilir; skalalar cihaza göre değişebilir.

Bel / Kalça Oranı (WHR)

Bel çevresinin en dar noktasının kalça çevresinin en geniş noktasına bölünmesiyle elde edilen ve santral (abdominal) yağlanmayı gösteren pratik antropometrik orandır.

Klinik & Uygulama Notu: Dünya Sağlık Örgütü, bu oranın kadınlarda 0,85 ve üzerinde, erkeklerde 0,90 ve üzerinde olmasını abdominal obezite ve metabolik risk artışı göstergesi sayar.

Besin Değişim Listesi

Benzer enerji, karbonhidrat, protein ve yağ içeriğine sahip besinlerin gruplandırılarak birbiri yerine tüketilebilecek standart porsiyon miktarlarını gösteren beslenme planlama sistemidir.

Klinik & Uygulama Notu: Örneğin “1 ekmek değişimi”, yaklaşık 25 g (1 ince dilim) ekmeğin karbonhidrat değerine denk gelen miktarlardır; hangi besinin kaç porsiyonuna denk geldiği kullanılan değişim listesine göre değişir.

Aktif Danışan (YaşamPanel Standardı)

Son 12 ay içerisinde randevusu (iptal hariç), vücut analizi ölçümü olan veya sisteme yeni kaydedilen danışandır.

Klinik & Uygulama Notu: Yıllar önce danışmanlık almış ancak takibi tamamlanmış eski danışanlar aktif danışan kotasını doldurmaz ve arşivden silinmez. YaşamPanel’de 250 aktif danışana kadar tüm özellikler ücretsizdir.

Seans Paketi & Kontrol Takibi

Diyetisyenin danışan devamlılığını ve nakit akışını sağlamak amacıyla belirli bir süre (örneğin 45 gün) içinde kullanılmak üzere 4, 8 veya 12 randevuluk bloklar halinde sunduğu hizmet modelidir.

Klinik & Uygulama Notu: Dijital programlarda danışan her geldiğinde seans otomatik düşer; kalan haklar ve son kullanım tarihi danışan sayfasına yansıtılır.

Özel Nitelikli Kişisel Sağlık Verisi (KVKK)

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’na göre bireyin tahlil, hastalık, ilaç, ölçüm ve beslenme öyküsü gibi verileri özel nitelikli kişisel veri sayılır.

Klinik & Uygulama Notu: Diyetisyen bu verilerin veri sorumlusudur. Kanun, veri sorumlusundan gerekli teknik ve idari tedbirleri almasını bekler; sekreter ve personelin sağlık kayıtlarına erişiminin rol bazlı sınırlanması bu tedbirlerin yaygın bir örneğidir. Hukuki değerlendirme için kendi danışmanınıza başvurun.

Glisemik İndeks (GI)

Karbonhidrat içeren bir besinin tüketildikten sonra kan glukoz düzeyini referans bir besine (genellikle saf glukoz) kıyasla ne kadar hızlı yükselttiğini gösteren 0-100 arasındaki sayısal değerdir.

Klinik & Uygulama Notu: Düşük GI (<55) besinler kan şekerini yavaş yükselterek tokluk hissini uzatır; insülin direnci ve kilo verme protokollerinde temel kriterdir.

Bu Hesapları Her Görüşmede Elle Yapmayın

YaşamPanel; BKİ, Mifflin-St Jeor bazal metabolizma tahmini, aktivite katsayısına göre kalori ihtiyacı ve bel/kalça oranını danışan kartında saniyeler içinde otomatik hesaplar.

250 Danışana Kadar Ücretsiz Deneyin →

Danışmanlığınızı bugün YaşamPanel’e taşıyın

250 aktif danışana kadar tüm özellikler ücretsiz. Kredi kartı yok, süre sınırı yok, kurulum 5 dakika.